Rehber · Kapı donanımı ve standartlar
Bir yangın kapısında kilit gövdesi doğru seçilmişse iş bitmez. Kapının kendiliğinden kapanması, doğru sırayla kapanması, gerektiğinde açık durabilmesi ve içeriden tek hareketle açılabilmesi — bunların her biri ayrı bir standarda bağlıdır. Bu rehber beş standardı ve hangi kapıda hangisinin arandığını anlatıyor.
İçindekiler
Yönetmelik kapıdan ne istiyor
Türkiye'de kaçış yolu kapılarının kuralları Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik'in 47. maddesinde tanımlı. Donanım seçimini belirleyen dört hüküm şunlar:
Kaçış yolu kapılarının el ile açılması ve kilitli tutulmaması gerekir.
Kapılar kendiliğinden kapanmalı ve itfaiyecilerin veya görevlilerin gerektiğinde dışarıdan içeriye girmelerine imkân sağlayacak şekilde
olmalıdır.
Zemin seviyesinde güvenlikli alana açılan kaçış kapıları ile bir katta 100 kişinin aşıldığı durumda kaçış merdiveni, koridor ve yangın güvenlik holü kapıları kapı kolu kullanılmadan
açılabilmelidir.
Kapı, en çok 110 N kuvvetle açılabilmelidir.
Bu dört cümle, aşağıdaki beş standardın neden var olduğunu da açıklıyor. "Kendiliğinden kapanma" kapı kapatıcıyı, "kapı kolu kullanılmadan açılma" panik barı, "dışarıdan girebilme" anahtar ve master plan tarafını, 110 N sınırı ise kapatıcının boyut seçimini doğrudan belirliyor.
Beş standart, beş ayrı iş
Bu beş standart birbirinin alternatifi değil; aynı kapıda birlikte çalışırlar. Her biri kapının farklı bir davranışını güvence altına alır.
| Standart | Neyi düzenler | Hangi kapıda aranır |
|---|---|---|
| EN 1154 | Kontrollü kapı kapatma cihazları — kapıyı her açılıştan sonra kontrollü şekilde kapatan üniteler | Kendiliğinden kapanması gereken her kapı; yangın ve duman kapılarında zorunlu |
| EN 1155 | Elektrikle çalışan açık tutma üniteleri | Normalde açık durması istenen, alarmda kapanması gereken yangın kapıları |
| EN 1158 | Kapanma sırası ayarlayıcıları (koordinatör) | Çift kanatlı, kanatları bindirmeli yangın kapıları |
| EN 179 | Kol veya baskı plakasıyla çalışan acil çıkış donanımı | Kullanıcıların binayı tanıdığı, panik beklenmeyen kaçış kapıları |
| EN 1125 | Yatay bar ile çalışan panik çıkış donanımı | Binayı tanımayan kalabalığın bulunduğu, panik öngörülen kaçış kapıları |
Panik bar mı, acil çıkış kolu mu?
Proje toplantılarında en çok karıştırılan ayrım bu. Fark donanımın kalitesinde değil, kapıyı kimin kullandığındadır.
EN 179 — acil çıkış donanımı. Standardın kendi tanımı, tahliyenin cihazın nasıl çalıştığına dair önceden bilgi gerektirebileceği
ve bu nedenle yalnızca panik durumlarının öngörülmediği kaçış yolu kapıları
için uygun olduğunu söylüyor. Kol veya baskı plakasıyla çalışır. Personelin binayı bildiği ofis, atölye ve teknik hacim kapıları bu kapsamdadır.
EN 1125 — panik çıkış donanımı. Bu standart ise cihaz hakkında önceden bilgi sahibi olmadan, asgari kuvvetle güvenli ve etkili kaçış
sağlamayı, yani panik durumlarının öngörülebildiği kaçış yolu kapılarını
hedefler. Yatay bar ile çalışır. Okul, hastane, AVM, sinema salonu, stadyum gibi kalabalık ve halka açık binaların çıkış kapıları buraya girer.
Türkiye'de karar çoğu zaman yönetmelikle netleşir: bir katta 100 kişi aşılıyorsa kaçış merdiveni, koridor ve yangın güvenlik holü kapıları kapı kolu kullanılmadan açılabilmelidir — pratikte bu, panik bar demektir.
Her iki standart da ürünü on haneli bir kodla sınıflandırır: kullanım kategorisi, deney çevrimi, kapı kütlesi, yangın davranışı, güvenlik, korozyon direnci, emniyet seviyesi, cihazın kapıdan taşma miktarı, cihaz tipi ve uygulama alanı. Teklif alırken bu kodu ürün adıyla birlikte yazılı istemek, sonradan yaşanacak tartışmaların çoğunu baştan bitirir.
Kapı kapatıcı boyutu nasıl seçilir
EN 1154, kapatıcıları altı haneli bir kodla sınıflandırır. Uygulamada iki hane belirleyicidir: güç boyutu ve yangın davranışı.
Güç boyutu: kapı genişliği ve ağırlığı
Güç boyutu EN 1'den EN 7'ye kadar tanımlıdır ve doğrudan kapı kanadının genişliğiyle kütlesine bağlıdır:
| Güç boyutu | Kapı kanadı genişliği | Kapı kütlesi |
|---|---|---|
| EN 1 | 750 mm | 20 kg |
| EN 2 | 850 mm | 40 kg |
| EN 3 | 950 mm | 60 kg |
| EN 4 | 1100 mm | 80 kg |
| EN 5 | 1250 mm | 100 kg |
| EN 6 | 1400 mm | 120 kg |
| EN 7 | 1600 mm | 160 kg |
Tablo bir üst sınır listesi gibi okunmalı: kapınızın genişliği 1050 mm ise EN 4, 1300 mm ise EN 6 tarafına bakılır. Dış kapılarda rüzgâr yükü, yüksek binalarda baca etkisi ve conta sürtünmesi bir boyut yukarı çıkmayı gerektirebilir. Pratik yol: kanat ölçülerinizi kapı kapatıcı seçim aracımıza girerseniz gereken boyutu ve uygun modelleri doğrudan gösterir.
Burada 110 N kuralı devreye giriyor: gereğinden büyük bir kapatıcı, kapıyı yönetmeliğin izin verdiğinden daha zor açılır hâle getirebilir. Erişilebilirlik gereken binalarda bu denge özellikle önemlidir — ayarlanabilir güçlü modeller bu yüzden tercih edilir.
Yangın davranışı hanesi
Kodun dördüncü hanesi kapatıcının yangın/duman kapısında kullanılıp kullanılamayacağını söyler: 0 uygun değil, 1 uygun demektir. Yangın kapısı için satın alırken bakılacak ilk hane budur. Sektörün iyi uygulama kılavuzları ayrıca 1 ve 2 güç boyutlarını yangın ve duman kapıları için uygun görmez.
Yangın kapısını açık tutmak
Yoğun geçişli bir koridorda yangın kapısının sürekli kapalı durması işletmeyi zorlar. Çözüm kapıyı takozla açık bırakmak değil — bu yönetmeliğe açıkça aykırıdır ve kapıyı işlevsiz kılar. Doğru çözüm EN 1155 sertifikalı, serbest bırakmalı açık tutma ünitesidir.
Standardın kilit şartı şudur: elektrik beslemesinin kesilmesi, kontrol edilen kapının kesin olarak kapanmasına yol açar.
Yani duman dedektörü veya yangın alarm paneli enerjiyi kestiği anda kapı bırakılır ve kapatıcı kapıyı kapatır. Elektrik kesintisinde de aynı şey olur.
Ürün gamımızdaki ABLOY FD460 bunun tipik örneğidir: aslında bir kapatıcı değil, EN 1155 kapsamında bir açık tutma ünitesidir. 24 V DC ile çalışır, kapıyı yaklaşık 70°–120° aralığında açık tutar ve enerji kesildiğinde bırakır. FD serisinin serbest salınımlı (free swing) modelleri ise kapıyı normal kullanımda dirençsiz bırakır, alarm anında kapatıcı devreye girer — erişilebilirlik gereken hastane, huzurevi ve okul kapılarında tercih edilme sebebi budur.
Çift kanatta kapanma sırası
Çift kanatlı bir yangın kapısında kanatlar bindirmeli (rebated) ise, kapanma sırası tesadüfe bırakılamaz. Pasif kanat önce kapanmazsa aktif kanat onun üzerine biner ve kapı tam kapanmaz — yani kapı fiilen açık kalır, yangın dayanımı ortadan kalkar.
EN 1158 tam olarak bunu düzenler: kanatları bindirmeli çift kanatlı yangın ve duman kapılarında doğru sıralı kapanmayı
sağlayan koordinatör cihazları. Mekanizma aktif kanadı bekleme konumunda tutar, pasif kanat kapandıktan sonra aktif kanadı kapatır.
Pratik sonuç: çift kanatlı bir yangın kapısında iki kapatıcı yeterli değildir, koordinatör de projeye girmelidir.
Kapı seti bir bütündür
Bu beş standart ürünleri tek tek belgeler; ancak yangın dayanımı kapının bütününe aittir. Kanat, kasa, menteşe, kilit gövdesi, silindir, kapatıcı, panik donanımı ve conta — hepsi birlikte test edilmiş bir kombinasyonun parçasıdır.
Dolayısıyla doğru soru "bu kapatıcı EN 1154 belgeli mi?" değil, "bu donanım, bu kapının yangın test kapsamına giriyor mu?" olmalıdır. Sertifikalı bir kapıya sertifikalı ama kapsam dışı bir donanım takmak, kapının belgesini fiilen geçersiz kılabilir.
Teklif aşamasında şunları yazılı isteyin: her donanım için performans beyanı (DoP) ve CE işareti, sınıflandırma kodunun tamamı, ve donanımın kapı üreticisinin yangın test kapsamıyla uyumlu olduğuna dair teyit.
Sık yapılan altı hata
Hangi kapıya hangi donanım
| Kapı | Kapatıcı | Çıkış donanımı | Ek |
|---|---|---|---|
| Ofis iç kapısı | EN 1154, yangın hanesi kapının durumuna göre | Gerekmez | — |
| Yangın merdiveni kapısı (100 kişi altı) | EN 1154, yangın hanesi 1 | EN 179 acil çıkış kolu | Dışarıdan anahtarla erişim |
| Yangın merdiveni kapısı (100 kişi üstü) | EN 1154, yangın hanesi 1 | EN 1125 panik bar | Dış müdahale kolu |
| Kalabalık bina son çıkışı | EN 1154, yangın hanesi 1 | EN 1125 panik bar | Dışarıdan yetkili erişim |
| Açık durması istenen koridor kapısı | EN 1154 + EN 1155 açık tutma | Kapının konumuna göre | Yangın alarmı ile bağlantı |
| Çift kanatlı yangın kapısı | İki adet EN 1154 | Kapının konumuna göre | EN 1158 koordinatör |
| Gemi ve dış saha kapısı | EN 1154, yüksek korozyon hanesi | Kapının konumuna göre | Paslanmaz bağlantı elemanları |
Kapı listenizi, kat planınızı ve kişi sayılarınızı paylaşırsanız hangi kapıya hangi donanımın gerektiğini birlikte çıkarırız.
- Yangın kapısı kilidi nasıl seçilir — kilit gövdesi tarafı, kat planı ve izometrik kesit çizimleriyle
- Kapı kapatıcılar — ABLOY DC ve FD serisi modeller
- Panik bar ve acil çıkış donanımı
- Master anahtar sistemi — itfaiye ve görevli erişiminin plana işlenmesi
Kaynaklar: Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik, Madde 47 (Resmî Gazete). EN 1154, EN 1155 ve EN 1158 kapsamları için European Guideline No. 2 (2011) — Door closing devices; EN 1154 güç boyutu tablosu ve altı haneli kodlama için DHF ve Firesafe.org.uk iyi uygulama kılavuzları; EN 179 ve EN 1125 kapsam tanımları ve on haneli sınıflandırma için üretici standart özetleri. Ürün verileri ABLOY resmi kataloğundan alınmıştır. Standart metinlerinin kendisi ücretlidir; projede bağlayıcı olan, tedarikçinin sunduğu performans beyanı ve sertifikanın kendisidir. Veriler Eylül 2026'da derlenmiştir.
Kapı donanımı · Sıkça sorulanlar
Projede en çok sorulanlar
Yangın kapısına panik bar takmak zorunlu mu?
Her yangın kapısına değil. Yönetmelik, zemin seviyesinde güvenlikli alana açılan kaçış kapılarında ve bir katta 100 kişinin aşıldığı durumda kaçış merdiveni, koridor ve yangın güvenlik holü kapılarında kapının kapı kolu kullanılmadan açılabilmesini istiyor — pratikte bu panik bar demektir.
Bu eşiğin altındaki kaçış kapılarında EN 179 kapsamında bir acil çıkış kolu yeterli olabilir. Kararı kapının kaçış planındaki yeri ve kat yoğunluğu belirler.
Kapı kapatıcının hangi EN boyutunu almalıyım?
Boyut kapı kanadının genişliğine ve kütlesine göre seçilir: EN 3 yaklaşık 950 mm / 60 kg, EN 5 1250 mm / 100 kg, EN 7 1600 mm / 160 kg kapıya karşılık gelir. Dış kapılarda rüzgâr yükü ve conta sürtünmesi bir boyut yukarı çıkmayı gerektirebilir.
Gereğinden büyük seçmek de sorundur: kapının en çok 110 N kuvvetle açılabilmesi gerekir. Bu yüzden ayarlanabilir güçlü modeller çoğu projede daha güvenli tercihtir.
Yangın kapısını açık tutabilir miyiz?
Takoz, kanca veya benzeri mekanik yöntemlerle hayır — bu yönetmeliğe aykırıdır ve kapıyı işlevsiz bırakır. Doğru yol, EN 1155 kapsamında serbest bırakmalı bir açık tutma ünitesidir.
Bu üniteler enerjiyle kapıyı açık tutar; yangın alarmı veya duman dedektörü enerjiyi kestiği anda kapıyı bırakır ve kapatıcı kapıyı kapatır. Elektrik kesintisinde de aynı davranışı gösterirler.
Çift kanatlı kapıda neye dikkat etmeliyiz?
Kanatlar bindirmeli ise kapanma sırası kritiktir: pasif kanat önce kapanmalı, aktif kanat sonra. Sıra bozulursa kapı tam kapanmaz ve yangın dayanımı ortadan kalkar.
Bunu EN 1158 kapsamındaki koordinatör cihazları sağlar. Çift kanatlı bir yangın kapısında iki kapatıcı yeterli değildir; koordinatör de projeye girmelidir.
Sertifikalı donanım aldık, kapı da sertifikalı. Yeterli mi?
Mutlaka değil. Yangın dayanımı kapının bütününe aittir: kanat, kasa, menteşe, kilit, kapatıcı ve çıkış donanımı birlikte test edilmiş bir kombinasyonun parçalarıdır.
Doğru soru "bu ürün belgeli mi?" değil, "bu donanım bu kapının yangın test kapsamına giriyor mu?" olmalıdır. Teklifle birlikte performans beyanını (DoP) ve kapı üreticisinin kapsam teyidini yazılı isteyin.
Gemi ve dış saha kapılarında ne değişir?
Belirleyici olan kapanma gücü kadar korozyon direncidir. EN 1154 kodundaki korozyon hanesi bu yüzden sorulmalıdır; tuzlu hava, nem ve sürekli titreşim altında karada sorunsuz çalışan bir kapatıcı birkaç sezonda tükenebilir.
Feribot ve Ro-Ro filolarında bu nedenle korozyona dayanıklı kapatıcılar ve paslanmaz bağlantı elemanları kullanıyoruz.
Aradığınız soru burada yoksa S.S.S. sayfamıza bakabilir veya bize yazabilirsiniz.